BYŚKI, NOWE LATKA, FAFERNUCHY.

                  

Byśki - wykonała Wiesława Bogdańska.
Ze zbiorów  CWRDW w Tczewie.

...Minęły święta i sczerstwiał chleb pieczony na Boże Narodzenie. Wcale to jednak nie znaczy, ze wystygły piekarniki. Gospodynie na nowo rozczyniały ciasto i piekły, ponieważ pochody kolędników niemal codziennie kołatały do drzwi.
Jak sama nazwa wskazuje, pieczono je na powitanie Nowego Roku, w porze między Bożym Narodzeniem a Sylwestrem.
Nowe latka znane były również na Pomorzu, importowa­ne niegdyś z Kurpiów i Kujaw. Na przykład na Kociewiu pieczono je u Nadwiślaków, czyli w pasie nadwiślańskim. Te ciastka z pszennej mąki były dobrym pieczywem. For­mowano je na kształt różnych zwierząt, lecz koniecznie le­pionych ręcznie bez pomocy foremek. Była tego cala boga­ta zagroda: krowy, konie, owce, świnie oraz wszelki drób. Poza gospodarskimi lepiono także kształty innych zwierząt - choć rzadziej - głównie leśnych: jelenie, samy, zające, wiewiórki, dziki.
Przeważnie pieczono tylko kształty zwierząt „własnych”, a więc te, które były obecne w domowym inwentarzu. Dla uciechy dzieci znalazły się wówczas własne kotki czy pie­ski. W rodzinach leśników i gajowych dominowały nowe latka na wzór zwierząt leśnych. Ciasto sporządzano już, w przeciwieństwie do podpłomyków, z użyciem środków spulchniających, głównie zakwasu. Pieczywo było więc wy­rośnięte, przypominające bułeczki uformowane w zwierzęce, postacie.
Pieczywem tym częstowano głównie kolędników, ale każdy z domowników też otrzymywał swoją porcję ulubionego zwierzęcia. Nowe latka pieczono też na użytek wróżb, prak­tykowanych wśród młodzieży w sylwestrowy wieczór. Były to figurki i symbole szczególne, przedstawiające krzyż, pierścionek i dziecko. Chowano je pod odwróconymi talerzami. Uczestniczący w zabawie musiał wskazać jeden z talerzy. Po odkryciu okazywało się, komu w następnym roku przy­pisane było pójście do stanu duchownego lub do klasztoru, kto trafi na ślubny kobierzec albo komu przydarzy się przedślubne dziecko -  pisze Roman Landowski w książce „Dawnych obyczajów rok cały”.

Autor proponuje nam także upieczenie byśków i nowych latek z ciasta drożdżowego według następującego przepisu:

Składniki:
0,5 kg pszennej mąki, 25 dag masła, 15 dag cukru, 10 dag drożdży, 1,5 szklanki cieplej wody.

Wykonanie:
Mąkę trzeba najpierw przesiać na stolnicę, na nią wlać drożdże roz­prowadzone w cieplej przegotowanej wodzie z cukrem. Ciasto bardzo dobrze i starannie wyrobić i odstawić do wyrośnięcia. Do wyrośniętego ciasta, które podwoiło swoją objętość, dodać masło, wymieszać, wyro­bić i pozostawić do powtórnego wyrośnięcia. Potem wyłożyć ciasto na stolnicę, zagnieść i wywałkować na grubość 1cm. Można tez zagniatać ciastowe kule i wałkować je na pojedyncze placki. Z nich ręcznie formować kształty zwierząt. Współcześnie wycina się już ciastka wykroj­nikami w formie zwierząt.
Tak przygotowanym ciastkom nadać można dwojaki smak i wystrój.
Przed włożeniem do piekarnika smaruje się je masłem lub olejem i posypuje cukrem albo smaruje piwem i posypuje solą - według własnych upodobań.

Byśków i nowych latek wypiekano bardzo dużo (na Kurpiach były znacznie bardziej tradycyjnym elementem świąt Bożego Narodzenia, niż choinka), bo tradycja głosiła, że im jest ich więcej, tym urodzaj i dostatek będą większe. Piętrzyły się wiec na kuchennych stołach.