JÓZEF PITOŃ.

Podczas 40. - jubileuszowej - edycji tej znanej imprezy zdobył I nagrodę w konkursie gawędziarzy.

Przypominamy poniżej jego gawędę (I miejsce w konkursie gawędziarzy w 1972 r.) nagraną w Bukowinie Tatrzańskiej, a później spisaną przez nieodżałowanej pamięci prof. Józefa Bubaka.

Moji ślicni, sami o tym dobrze wiycie kielo to w Zakopanym, na Podholu w ostatnik casak wyzmiyniało.

Dowiyj, kie sie siuhaj zalycoł ku dziewcynie, to musioł z jednego wiyrchu na drugi śpiywać. A dzisiok? Ka byś nosa nie wsturził, ka byś nogom nie postompiły to narodu a narodu. Do auta kolyjka, do kolyjki kolyjka, w karcmie kolyjka, w kościele ..., no w kościele moze krapecke mniyjso, ale niedługo dojdzie do tego, bedziecie, co i na drugi świat tyz bedzie kolyjka, bo mareście porzondek musi być. Jak się juz komus, wiycie, zicie uprzikszi, a baba go juz dozre do sićkik regimentów, no to wtedyj nic nie bedzie miol do roboty, ba pódzie do urzyndu, tam sie piknie zgłosi no i powiy, wiycie, co jo juz tego zicia mom po tela, biercie mie tam juz kany na tyn drugi świat. No to go juz, wiycie, zaroz w ksiązkak piyknie zapisom, zaroz mu pedzom na pocontku tak mniyj wiyncyj kie to bedzie, ci w tym piyńciorocnim planie, ci dopiyro w drugiym. No to se bedzie mok spokojnie du domu przyiś, wrócić sie a potem przijdzie urzyndowe pismo, no i wtedy mu juz napisom kiedy sie mo zgłosić. No to bedzie mioł, wiycie, cas jakos i porciska lepse na zadek wciongnońć i kufisko troske odropać i z kolegami sie pozegnać, e, i wypić tam jedyn albo dwa śpocki, no ji doceko sie. Tak bedzie na pewno, bo porzondek musi być. Świynty Pieter tez juz z downa walci o to, coby to sobote po połedniu i niedziele mioł wolnom.

A naraziy to ci turyści, wyicie, i ci ludzie chodzom po tym świecie i po tyk holak jak błyndne owce, roz som tu, roz som tam. Jedyn idzie w góre, drugi dołu, trzeci w lewo, cworty w prawo, ale jo, wiycie, sićkik byk ik tam podzielił na takie dwie maści, na tyk prowdziwyk, porzonnyk i tyk postrochańców.
Prowdziwy turysta to taki co se do Zakopanego przijedzie na miesionc abo i na dwa. Zaś nie sićka mogom na dwa miesionce przyjechać, bo zodyn minister, ani zodyn dyrektor, ani kierownik nie przyijedzie, bo on casu ni mo, on produkcjom, on ma plan, on mo robote, a co innego robotnik, on choć som nie przujedzie to tu zafse jakisi delagat ne jego miejsce trafi.

No i taki porzonny turysta, Panie świynty, siedzi se piyknie w domie wcasowym, o dziewiontej rano se wstanie, na śniodanko se zje jajecnicke z dziesiyńciu jaecek na spyrecce, wiycie, potem jesce na pół godziny musi stanonć przed lustrym, co by pyndroki pwoypucować na nosie, włosecek wiycie przygłaskuje na głowie, jak go jesce mo. Potym zaś wciongo powietrze, coby brzuch ku grzbietówce prziciongnońć, a potym jesce wiycie pociongnie krowot do góry, co mu zaroz kark ześtywnieje, ocy mu na wiyrk wyjdom.

A panie, he, panie to lo nik to pół godziny mało, ba przinojmniyj przed tym lustrym trza godzine, bo z tej strony trza poprawić, to zaś z tej strony, wyicie. To trza sie przipotrzić z boku jako tam linijo idzie, no to zaś wyicie to hurdu burdo na głowie z włsoami robiom to z tej strony, to z drugiej strony. No potem zaś sie temi fukockami fukajom, fukajom po głowie. Jak juz kazdo ofukano, jak pscoła w ulu, no to wtedyj porzonny turysta i porzonno turystka bierom sie zwiydzać.

O, idom choćka, do Dolinki Biołego, do Strązyskiej. Hej, casym to wom powiym ze i na Nosol wyjdom. A jak przudzie piykno pogoda, o to jus syćka jednom hurmom lecom pod Gubałówke. Panie bierom torby, do tyk torbów maścidła, olyjki, jakiesi krymy, jakiesi wiycie gaciynta, ta wyńdzidła sićkie. Lecom tam wartko pod tom kolyjke i stojom choćkie i tak padnie co trza i póltorej godziny stoć zanim sie do kolyjki dostanie. Jakbyś namyśloł i poseł na nogak to byś za dwadziescia minut, ale to by było nie po pańsku. No jak wyjadom na góre, lezocki pryńdziutko bierom, kozdo sie wysmaruje i potym lezom na tym lezoku. Lezi tak, co nie rusi ani rynkom, ani nogom, ani palcym nawet w nodze i tak wiycie nieroz potrafi calućki dziyń przelezeć. O, kiebyś tak której pezdioł w domu, coby piyńć minut stanyna spokojnie i nic nie godoła, to by ci zaroz pazurami ocy wydropała. Pedziałaby, ze jes dziś równouprawnienie, ze dwoniyj było mozna kobiyte prześladować, a dziś juz ńy.

A potem kie jus trza z tego lezoka, he, Jezus maryjo! zadek biylucki, tu zaś z przodu kozdo cyrwiyniucko jak rak. E, kiebyś sie takom stretnon, wyicie tak, tak przi zmroku w lesie, to byś cisto piyknie piynty potraciył, telo bys uciekoł, a to pote byś juz do końca zicio na sićkie bogi przisiongoł ześ jancikrysta widzioł. No a potem po obiedzie, zaś krapecke trza legnońć. No jak sie tak juz prześpiom, przelezom po połedniu zaś sie zajońć sprawami kulturalnemi, przecie cłek nie ino zije tym chlebym i tom kiełbasom, ba przecie i kulturom tyz. No to trza iś do jednej kawiarnie do drugiej, do trzeciej, bo trza za znajomyemi obgodać: kto z kim, a kany, a jako, a kie, a kielo razi. O, takich rzeci nie wolno odkłodoć na drugi dziyń, bo by sie zobacyło no i co pote. No wiecór kozdy zaś sie sykuje, bo zaś trzeba i cosi poderwać. No to trza sie wybrać na bol, a i z drugiej strony trza z kiesonki tyk piniyndzi upuscić, bo jak bys piniondze, nie daj Boze, do domu prziwióz, e, bracie to juz na drugi rok ci na pół obetnom. No bo ci powiedzom, ho, o trzeciyj nad raniym porzonny turysta i porzonno turystka piyknie, grzecnie sie wracajom do domu wczasowego. tak wyj robiom porzonni turyści prowdziwi.
A co robiom postrochańce? Hej, ci wom powiym to do dnia, jesce kohut nie zapieje, to juz som na nogak i od rania do noci, do pólnoci goniom. Roz som na Gubałówce, za piyńć minut juz som na Giewońcie. Patrzoj potym juz som przi Morskiym Oku, a po połedniu juz som w Chochołowskiej, i to jesce kieby sami, ale kozdy dźiwgo na grzibiecie plecocisko, worcisko okropne. O, w tym plecoku, wom powiym, sićko tam jes. Na spodku buty, potem na tym chlyb, bułki, potem na tym zaś jesce śkarpetki, trampki. W jednym trampku masło, w drugiym trampku syr. Ny ji potem, potem juz jesce owiązane do kupy kosulom flanelowom, bo w plecoku porzondek musi być. No ji na wiyrchu jesce na tym plecocisku wisom gorcki, wiycie, rondle, pokrywki, jakiesi patelnie. Jak idom to ino sićko zbyrci.

No ji roz sie tak przitrefiyło, ze taci wyj postruchańcy wpadli do wsi. A mój dziadek se przi chałpie siedzioł i cosik se ta dłuboł jaze wiycie wjechali cało tako heruzijo. Ej, wyobziyrali sie na sićkie strony, bo widocnie zabłońdzyli, bo nie wiedzieli ka dalyj. Ale jedyn dopatrzył dziadka, bo prziskocył do niego, godo: Oh, gazdo, gazdo, daleko tu jesce do Poronina? E, dyć niedaleko. No a kaz wy to tag lecicie, ci sie poli, ci wojna? A niy, niy, ale my zbiyromy punkty. No za ile my tam mozemy do tego Poronina zojść, za kwadrans? E, nie zojdziecie. No a za pół godziny? O, za półgodziny tyz niy. O, no bo wy przecie ponowie idziecie w drugom strone.

Józef Pitoń jako - bez wątpienia - najznamienitszy w obecnych czasach  animator kultury regionalnej, zapraszany jest do udziału w pracach jury Międzynarodowego Festiwalu Folkloru Ziem Górskich.
    
              

Lubi też, w doborowym towarzystwie gaździnek, oceniać smaki regionalnych potraw, jak na powyżej prezentowanych zdjęciach z przeglądu świątecznego i karnawałowego  jadła w Białym Dunajcu (2002).

Za "Zasługi dla kultury ludowej" otrzymał w 2004 roku prestiżową Nagrodę im. Oskara Kolberga.

Obdarzony niepospolitym poczuciem humoru swój ”siódmy krzyżyk”, obchodzony uroczyście w Domu Ludowym w Kościelisku, w asyście tłumnie przybyłej rodziny, przyjaciół i gości, zatytułował: "Moje 2 x 35".

               
    
Na Podhalu wielu mówi do niego z wielkim szacunkiem…”ujku”. Dla czterech członków najbliższej rodziny jest ”najprowdziwsym strykiem”.
Teraz - za naszą namową - zostaje strykiem… wielokrotnym, o czym przekonają się Państwo słuchając dołączonej poniżej rozmowy oraz otwierając w ”Menu” zakładkę ”Redakcja”.

Rozmowa z Józefem Pitoniem (MP 3).

Tekst i nagranie:
Leszek Horwath © JM Media 2006. All rights reserved.
Foto: Leszek Horwath i archiwum serwisu  "WATRA" .