Wstęp:
Kresy Wschodnie to dla wielu ludzi słowo magiczne, budzące wzruszenia, nostalgię, refleksje, przemyślenia o osobliwościach dziejów naszego narodu i państwa, także naszej kultury. Przyciąga jak magnes swoją tajemniczością, czymś, co minęło, ale czego nie można zapomnieć.
Zakresem swym Kresy obejmowały kilka regionów, kilka krain, kilka obszarów etnicznych, uznanych jednak za rejon polskiej swojskości. Do unii lubelskiej w 1569 roku. Kresy prawie w całości należały do Wielkiego Księstwa Litewskiego. Później, aż do rozbiorów, część należała do Korony, część do Litwy. Granice Kresów w wyniku licznych wojen, jakie toczyła Rzeczpospolita, wielokrotnie się zmieniały.
Dzisiejszy sposób pojmowania kresów wywodzi się w dużej mierze z okresu dwudziestolecia międzywojennego. Kresy obejmowały wówczas województwa wileńskie, białostockie, nowogródzkie, poleskie, wołyńskie, tarnopolskie i stanisławowskie. Był to obszar niezwykle zróżnicowany etnicznie. Współtworzyli go bowiem Polacy, Litwini, Rusini, Białorusini, Żydzi, Tatarzy, Niemcy, Rosjanie, Ukraińcy, Rumuni, Ormianie.
Zróżnicowanie etniczne ma odzwierciedlenie w kuchni kresowej. Odnaleźć w niej można elementy kuchni różnych nacji zamieszkujących Kresy. Cechą tej kuchni było tez duże zróżnicowanie regionalne. Dziedziczyła ona wielopokoleniowa, tradycję kulinarną. Zawarta w Lublinie unia polsko - litewska, w wyniku której oba narody utworzyły jedno państwo pod berłem monarchy będącego jednocześnie królem polskim i wielkim księciem litewskim, nie tylko zjednoczyła na dwa przeszło wieki Koronę i Litwę pod względem politycznym, ale również i - kulinarnym. Liczne potrawy litewskie zyskały popularność w Koronie, kuchnia staropolska z kolei zaczęła przenikać na Litwę.
W kuchni kresowej wyraźnie zaznaczyły się wpływy wschodnie. Ruch na kupieckich szlakach dostarczał urozmaicenia w przyprawach korzennych oraz zaznajamiał z odległymi specjałami.
Historycznie do XIX wieku istniały na Kresach dwie odrębne tradycje kulinarne: kuchnia ludowa, chłopska, stosunkowo prosta i praktyczna, oraz kuchnia dworska. W XIX i na początku XX wieku obydwie te kuchnie wymieszały się.
O specyfice i oryginalności kuchni kresowej zadecydowawszy więc przede wszystkim historia i tradycja. Ważną rolę odegrał takie klimat, który sprawiał, że była to kuchnia wysokokaloryczna.
Kuchnia kresowa Wschodnich terenów dawnej Rzeczpospolitej od kilku wieków stanowi inspirację dla wielu pań domu, a nawet wybitnych kuchmistrzów. I nic w tym dziwnego - jest bowiem smaczna i bardzo pożywna.
„Kuchnia kresowa z przyprawami leczącymi” jest książką adresowaną do żyjącego jeszcze pokolenia Kresowiaków, których „mała Ojczyzna” leży gdzieś miedzy Czeremoszem a Wilejką. Mam nadzieję, ze przypomniane receptury na wyśmienite potrawy rodem z Kresów pozwolą odtworzyć klimat ich rodzinnego domu i choć na chwilę przywrócić miniony czas. Chciałabym także zachęcić młode pokolenie, aby skorzystało z przepisów, które niekoniecznie muszą odejść do lamusa.
Życzę niezapomnianych wrażeń kulinarnych i dużo zdrowia.
Barbara Jakimowicz-Klein |