NALEWKA BUKOWA.

Rosnąc w lesie zaczyna kwitnąć w wieku 60 - 80 lat. Drzewa rosnące samotnie kwitną wcześniej - 40 do 50 lat. Kwitnie w końcu kwietnia lub w maju. Obfite owocowanie występuje co 5 do 8 lat. Orzeszki bukowe są przysmakiem zwierząt; dziki, jelenie, wiewiórki, myszy, ptaki. Od wieków bukwią karmiono również trzodę chlewną.

Zastosowania:
Drewno buka ma szerokie zastosowanie m. in.; w meblarstwie, wyrobie drobnych sprzętów gospodarstwa domowego, instrumentów muzycznych, zabawek, opakowań (skrzynki, palety, beczki itd.), w przemyśle papierniczym.
Z buka otrzymuje się w wyniku suchej destylacji węgiel drzewny, ocet drzewny (kwas octowy) i olej smołowy.
Węgiel drzewny ma zastosowanie przy oczyszczaniu wody i innych cieczy, służy również do nawęglania stali.

Do XIX wieku używano wiór z drewna bukowego tzw. fakli bukowych do oświetlania izb wiejskich chałup. Nawet pojedyncze wióra dawały tyle światła, że można było przy nich przebierać zboże, szyć, a nawet czytać. Prócz tego dym z fakli był stosunkowo mało dokuczliwy, co miało duże znaczenie w kurnych chatach.

Buk to także roślina o pewnym, choć niewielkim znaczeniu leczniczym. Surowiec zielarski stanowią liście, w których występują między innymi: kwasy fenolowe, saponiny (mają działanie lecznicze m. in. przeciwbakteryjne, przeciwwirusowe, pobudzają wydzielanie soków żołądkowych i żółci) i flawonoidy (pełnią m. in. rolę barwników, przeciwutleniaczy, chronią roślinę przed atakiem owadów i grzybów). Lecznicze są także całe gałązki z młodymi listkami wiosennymi, wysuszone w temperaturze pokojowej a potem zmielone.

Świeże liście uśmierzają ból zębów, leczą obrzęki i stany zapalne dziąseł oraz jamy ustnej.
Herbatka z liści (1 łyżeczka suszu na 1 szklankę wrzątku, parzyć pod przykryciem 15 - 20 minut, pić w razie konieczności 1 - 2 razy dziennie po 1/4 szklanki) leczy nieżyt żołądka.

Napar z liści i pędów działa przeciwzapalnie, przeciwalergicznie, uspokajająco, w dużych dawkach lekko nasennie i oszałamiająco, moczopędnie, przeciwkrwotocznie i silnie odkażająco. Uszczelnia naczynia krwionośne, polepsza trawienie, likwiduje zaburzenia trawienne, zwiększa apetyt.

Młode liście buka zebrane wiosną można jeść jako surówkę, mają smak podobny do kapusty. Sporządzane dawniej jak szpinak lub kapusta należały do tzw. potraw głodowych. Młode kwaskowate listki można jeść wprost z drzew - są bardzo orzeźwiające.

Orzeszki bukowe (bukiew) są jadalne i smaczne. Zawierają m. in. do 16% oleju, cukry, skrobię, kwas jabłkowy, cytrynowy, oraz niewielką ilość trującej i halucynogennej substancji faginy. Ponieważ jednak tej ostatniej jest naprawdę mało, spożywanie niewielkiej ilości orzeszków nie grozi zatruciem. Jednak - zamiast surowych, winno się orzeszki spożywać po uprzednim uprażeniu, bowiem fagina, pod wpływem wysokiej temperatury ulega całkowitemu rozkładowi.

Z orzeszków uzyskujemy przez wytłoczenie na zimno olej jadalny, a na gorąco - olej techniczny.

Odwar z orzeszków bukowych może stanowić namiastką kawy; 2 łyżeczki zmielonych bukwi zalać 2 szklankami wody, gotować 5 minut, odstawić na 20 minut; przecedzić, osłodzić do smaku. Odwar z bukwi, ale gorzki znakomicie leczy biegunkę, niestrawność i nieżyt jelit.

Można również przyrządzić kawę bukowo-zbożową; żyto, pszenicę, jęczmień oraz korzeń cykorii podróżnika w równych częściach wymieszać i wysypać na czystą patelnię; uprażyć na brązowy kolor, zmielić w młynku do kawy, dodać trochę wanilii, cynamonu i gałki muszkatołowej, przechowywać w szczelnym opakowaniu. Sposób przyrządzania; 2 łyżki kawy zalać 200 - 300 ml wrzącej wody, gotować 3 minuty, odstawić na 5 minut, osłodzić do smaku. Warto pić z mlekiem i miodem przed snem.


NALEWKA NA ORZESZKACH BUKOWYCH.

Składniki:

1 kg świeżych orzeszków bukowych, 1 litr spirytusu 70% , 5 - 6 goździków, 5 g mielonego cynamonu, skórka z pomarańczy, 25 dag cukru, 0,25 litra wody.

Wykonanie:

Orzeszki wyłuskać z twardych łupin, zagotować, ostudzić, osuszyć, drobno posiekać, wsypać do szklanego naczynia i zalać alkoholem.

Naczynie szczelnie zamknąć i ustawić na słońcu na 4 tygodnie (często potrząsając słojem).

Po 4 tygodniach wyjąć orzeszki, na ich miejsce dodać cynamon, goździki i skórkę pomarańczową.

Naczynie szczelnie zamknąć i odstawić na jeszcze jeden tydzień.

Następnie zlać płyn, przefiltrować i wlać do gorącego syropu zrobionego z wody i cukru.

Jeszcze raz przefiltrować, przelać do butelek, szczelnie zamknąć. Nalewka powinna dojrzewać w ciemnym i chłodnym miejscu co najmniej 6 miesięcy.

Nalewka jest wonna i aromatyczna, z wyraźnym posmakiem orzeszków bukowych. Zalecana jest przy wyczerpaniu psychicznym.

Nasi przodkowie traktowali buk jako drzewo godne czci, uduchowione, mające tajemnicze moce. Buki rosły na Olimpie. Gnieździły się w nich mądre sowy i wrony morskie. Z kubka bukowego pijali boskie napoje Zeus i Hermes. Grecy uważali buk za drzewo płodności. Pędzili pod nie zwierzęta i kobiety, które nie mogły zajść w ciążę. Słowianie uważali, że „przy którym domie bukowina rośnie, tam czary i żadne gusła szkodzić nie mogą”. Chętnie budowali chaty w cieniu tych drzew, by zapewnić sobie spokój i bezpieczeństwo. W Niemczech istniał zwyczaj palenia świętego ogniska w Wielką Sobotę. Palono tam drewno bukowe, dębowe lub orzechowe. Modlono się przy tym, aby Bóg miał w opiece całe domostwo. Nadpalone patyki przechowywano i w czasie burzy kładziono na palenisku. Miało to chronić domostwo przed uderzeniem pioruna. Zanoszono je również na pola wierząc, że będą je strzec przed gradem, myszami, mrówkami, urokami i innymi kataklizmami. Z popiołu drewna bukowego zmieszanego z kozim tłuszczem oraz wodą święconą lub ze studni stojącej na wschód od słońca, sporządzano papkę, która nadawała skórze „białość i blask”.

Buk wyrabia tolerancję w stosunku do innych. Jeśli masz więc kłopoty z otoczeniem i we wszystkim chcesz mieć rację - a nikt ci jej nie chce przyznać, zwróć się o radę do buka. Pozwoli ci odnaleźć wspólny język z innymi ludźmi i zachęci do kompromisu. Buk przywraca pogodę ducha, wiarę w siebie i pomyślność losu. Uwalnia od strachu, zwiększa siłę wewnętrzną i stabilność. Buk mówi, że jeśli będziesz wierzyć w siebie i w swoje możliwości, to łatwiej ci będzie realizować swoje plany i zamiary.

Kiedy buk jesienią rozrzuca szeroko swoje liście, oznacza to srogą zimę.


Buk w horoskopie celtyckim (23 grudnia, przesilenie zimowe).

Ludzie urodzeni w tym okresie są uczciwi i solidni. Kochają dom i lubią dzieci. Umieją dobrze zorganizować swoje życie. Są realistami. Oszczędni i przemyślni. Mają szczęście do sukcesów. Miewają nieprawdopodobne pomysły. Ale jednocześnie buk jest zaborczy i zazdrosny, wymaga oddania i wierności.

Składniki:
liść buka - 1 łyżka, ziele fiołka trójbarwnego - 1 łyżka, kłącze perzu - 1 łyżka, ziele pokrzywy - 1 łyżka, ziele mniszka lub jego korzeń - 1 łyżka, liść melisy - 1 łyżka

Wykonanie:
Surowce wymieszać. 2 łyżki mieszanki zalać 2 szklankami wrzącej wody, parzyć 20 minut, przecedzić.

Pić 4 razy dziennie po 100 ml. Dzieciom podawać 50 - 100 ml zależnie od wieku.


NAPAR Z LIŚCI BUKOWYCH.

Wykonanie:
2 łyżki liści lub gałązek bukowych zalać 2 szklankami wrzącej wody, odstawić na 20 minut, przecedzić.

Pić 3 - 4 razy dziennie po 100 - 200 ml.


NALEWKA BUKOWA.

Wykonanie:
Pół szklanki liści zalać 400 ml wódki. Macerować 14 dni, przefiltrować.

Zażywać 3 razy dziennie po 1 - 2 łyżeczki, lub stosować zewnętrznie.


Tekst i foto: