Ważniejszymi wsiami regionu były: Wierchomla Wielka, Roztoka Mała, Składziste, Maciejowa, Łabowa, Bogusza, Królowa Ruska, Binczarowa, Florynka, Wawrzka, Brunary Niżne, Jaszkowa, Klimkówka, Łosie, Bielanka, Rychwałd i Ropnica Ruska.
Łemkowie są wyznawcami grekokatolicyzmu i prawosławia. Posługują się własnym językiem, którym przeplatają się elementy języka ruskiego, słowackiego i polskiego.
W latach 1944-47, podczas "Akcji Wisła" zostali wysiedleni na polskie ziemie zachodnie i północne oraz do Związku Radzieckiego.
Od początku lat 80. XX wieku przesiedleńcy i ich potomkowie powracają na ojcowizny.
Strój męski: charakterystyczna cuha - płaszcz z brązowego samodziałowego sukna, sięgający do połowy łydek, z dużym spadający na plecy kołnierzem, zdobionym (w zależności od grupy terytorialnej) trokami lub białymi pasami.
Ważny element ubioru stanowiły lajbiki - krótkie kamizeli z błękitnego lub granatowego sukna.
Na Łemkowszczyźnie sądeckiej mężczyźni nosili brązowe białe gunie, sięgające do kolan oraz nohałki - białe płócienne spodnie. Na nogi ubierano krypcie - skórzane kierpce.
Strój kobiecy: koszula z cienkiego płótna, wyszywana na przodzie haftem krzyżykowym, zdobione krezami przy kołnierzu i mankietach, ciemna spódnica perkalowa z tzw. modrotlaczu (materiału ręcznie farbowanego), zdobiona równolegle naszywanymi, jaskrawymi wstążkami, gorsety z ciemnego lub granatowego sukna, haftowany w kwiaty i wyszywany kolorowymi paciorkami.
Źródłem utrzymania Łemków była gospodarka rolno-hodowlana, wypas bydła, handel mazią (Łosie), wytop i handel dziegciem, wyrób galanterii drzewnej (Leszczyny i Kunkowa) oraz kamieniarka (Bartne).
W muzyce dominuje melodyka wschodniokarpackie z motywami bałkańskimi (w skład kapel wchodzą cymbały). Charakterystyczna jest duża ilość pieśni. W sztuce ludowej spotykamy kamieniarstwo i malarstwo.
Najsłynniejszym łemkowskim artystą był Epifaniusz Drowniak, powszechnie znany jako Nikifor, malarz prymitywista pochodzący z Krynicy-Wsi.
Skarbem architektury i sztuki łemkowskiej są cerkwie z bogatym wyposażeniem, w większości obecnie świątynie rzymskokatolickie (część małopolskiego "Szlaku Architektury Drewnianej")
Budownictwo i kulturę materialną łemków dokumentują oraz gromadzą:
1. Sądecki Park Etnograficzny, 33-300 Nowy Sącz, ul. B. Wieniawy-Długoszowskiego 83 b tel. +48 18 441 44 12, czynne: maj-wrzesień (wtorek-niedziela) od 9.00 - 17.00, (w niedziele wstęp wolny, w poniedziałki - nieczynne); październik-kwiecień (poniedziałek-piątek)10.00 -14.00 (w soboty i niedziele nieczynne).
2. Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku, ul. Rybickiego 3, 38-500 Sanok, tel. +48 13 463 16 72, czynne w sezonie turystycznym - od maja do września - w godz. 8.00 - 18.00; październik: 8.00 - 16.00, listopad - marzec: 8.00 - 14.00, kwiecień: 9.00 - 16.00.
(oprac.: hth) |