MIĘTA (łac. Mentha L.).

Najpospolitszym gatunkiem jest mięta polna. Wszystkie gatunki mięty różnią się między sobą jedynie zawartością olejku lotnego - mentolu.
Podstawowe gatunki uprawne to mięta pieprzowa, polna, kędzierzawa i kłosowa (zielona) oraz liczne ich odmiany.

Najwięcej mentolu w olejku eterycznym zawiera odmiana mięty polnej - mięta japońska (70 - 90%), rozpowszechniona w Chinach, Indiach, Brazylii, Argentynie i innych krajach o ciepłym klimacie.

Mięta pieprzowa zwana też lekarską lub czarną (Mentha piperita L.) jest potrójnym mieszańcem otrzymanym w Anglii ze skrzyżowania odmian mięty zielonej Mentha viridis L. z miętą nadwodną Mentha aquatica L.
Z kolei Mentha viridis jest mieszańcem mięty długolistnej Mentha longifolia (L.) Hudsona i mięty okrągłolistnej Mentha rotundifolia (L.) Hudsona . Uprawiana jest powszechnie w wielu krajach, również w Polsce. Jako mieszaniec nie wytwarza kiełkujących nasion i jest rozmnażana wegetatywnie.

Miętę pieprzową można odróżnić od innych gatunków mięty po smaku. Po zgryzieniu liścia mięty pieprzowej mamy w ustach uczucie chłodu.

Surowcem leczniczym mięty są liście i ziele, wykorzystywane głównie do produkcji olejku miętowego. Podstawową substancją czynną zawartą w mięcie jest olejek eteryczny, zawierający mentol oraz jego estry, flawonoidy, gorycze i garbniki, kwasy organiczne, pektyny, prowitaminę A, witaminę C, sole mineralne (m.in. potas, wapń, magnez, fosfor, żelazo, mangan, molibden).

Mięta należy do najbardziej wszechstronnych i najczęściej stosowanych ziół w lecznictwie, a jej działanie jest wielostronne.
Pobudza łaknienie i trawienie, działa wiatropędnie, przeciwskurczowo, przeciwbólowo, przeciwzapalnie, przeciwbakteryjnie, żółciopędnie, żółciotwórczo, w pewnym stopniu uspokaja i obniża ciśnienie krwi.
Stosuje się ją w zaburzeniach trawienia, wzdęciach, kolce jelitowej i przy braku apetytu. Zmniejsza ponadto mdłości i powstrzymuje odruch wymiotny – dzięki zawartości mentolu, garbników i goryczki.

Olejek miętowy działa tak samo jak liście mięty, lecz silniej - szczególnie silnie na szczepy bakterii odporne na antybiotyki. Ma ponadto właściwości przeciwbólowe (znosi bóle stawowe i nerwobóle). Może być używany do inhalacji w chorobach układu oddechowego jak zapalenie oskrzeli i zapalenie zatok, zmniejsza również obrzęk błony śluzowej nosa.

Wyciągi z liści mięty w dawkach zalecanych lub nawet nieco wyższych, w odróżnieniu od olejku miętowego nie wywołują żadnych objawów ubocznych. Wyciągi wodne z liści jak również olejek stosuje się doustnie i zewnętrznie - w postaci płukanek jamy ustnej i gardła, w maściach lub emulsji w nieżycie nosa, także w cukierkach do ssania jako środek lekko odkażający. Zapach mięty orzeźwia.

Napar z liści:
1 łyżkę suszonych liści zalać szklanką wrzątku. Zostawić w naczyniu pod przykryciem na 10 – 15 minut. Po przecedzeniu pić w 2 – 3 porcjach w ciągu dnia – w zaburzeniach trawienia, przy braku łaknienia, przy bólach i wzdęciach brzucha. Napar ten może być stosowany do płukania jamy ustnej w przypadku zapaleń oraz w anginach.

Nalewka:
100 g suszonych liści należy zalać 0,5 l spirytusu 70o. Po tygodniu pić po 10 - 20 kropli na kieliszek wody przy wyżej wymienionych dolegliwościach.

Specyfiki z liści mięty stosowane z umiarem nie wywołują negatywnych skutków ubocznych. Negatywne skutki mogą wystąpić po przedawkowaniu zwłaszcza olejku miętowego; bóle brzucha, wymioty, śpiączka lub zachwianie równowagi i głęboki sen. Olejek stosowany zewnętrznie może spowodować wysypkę, przekrwawienie i podrażnienie skóry. Należy stosować go bardzo ostrożnie zwłaszcza u małych dzieci i niemowląt, ponieważ mogą wystąpić u nich groźne objawy jak sinica, zatrzymanie oddechu i akcji serca. Niewskazane jest stosowanie oleju miętowego przy niedrożności dróg żółciowych, stanach zapalnych pęcherzyka żółciowego, ciężkich uszkodzeń wątroby, choroby wrzodowej żołądka i dwunastnicy. Kobiety w ciąży i chorzy na nerki powinni z umiarem i pod kontrolą lekarza stosować preparaty z mięty polnej..

Mięta ma zastosowanie w przemyśle spożywczym, cukierniczym i kosmetycznym. U niektórych jednak osób może wywoływać objawy uczuleniowe.

Jako przyprawę miętę stosuje się do potraw słodkich oraz pikantnych. Mięta zielona to tradycyjny składnik angielskiego sosu do jagnięciny i innych mięs.
Zalana wrzątkiem i zaparzona jest popularnym napojem w Afryce Północnej i na Bliskim Wschodzie.
W krajach śródziemnomorskich świeże listki mięty są dodatkiem do mielonego mięsa, sałatek, dań warzywnych, sosu jogurtowego. Mięta pasuje również do zup, ryb, drobiu, szpinaku i ziemniaków.
Harmonizuje dobrze z takimi przyprawami jak kardamon, kolendra, chili, czosnek, bazylia, pietruszka.
Przemysł cukierniczy stosuje olejek miętowy do wyrobów cukierniczych, czekolad, gum do żucia, a producenci alkoholu do produkcji wódek i likierów.
W wielu krajach popularne są miętowe wódki, poncze i koktajle.

W kuchni używane są liście zarówno świeże jak i suszone. Największy aromat mają jednak liście świeże.

Mięta czekoladowa  i  Mięta variegata

Nazwa mięta pochodzi od nimfy Mintho, która była kochanką Hadesa. Chcąc ukryć ją przed zazdrością swojej żony Persefony, Hades zamienił nimfę w roślinę. W Rzymie Menthe była boginią personifikującą ludzki rozum. Uczniowie filozofów rzymskich nosili na skroniach wieńce z mięty wierząc, że pobudza ona mózg do lepszego myślenia. Homer pisał, że przed wizytą gości nacierano miętą stoły, co miało być oznaką serdeczności gospodarzy. Benedyktyni pili miętową herbatę wierząc, że nadaje ona głosowi czystość brzmienia. Miętę kędzierzawą przykładano również do piersi karmiących matek, by  wstrzymać u nich laktację.
Mięta znana była w starożytnych Chinach, a w Egipcie stosowano ją do balsamowania zwłok. Biblijni faryzeusze uważali miętę, kminek i koper za rośliny tak cenne, że pobierali od ich zbiorów dziesięcinę. Żydzi posypywali miętą podłogę w synagogach, kilka wieków później Włosi robili to samo w kościołach, nazywając miętę ziołem św. Marii.

W starożytności miętę zalecono na pryszcze, ropnie, mdłości, wymioty, żółtaczkę i bóle głowy. W medycynie ludowej mięta była środkiem uspokajającym, stosowano ją przy bólach żołądka oraz głowy. Do tych celów używana była wówczas mięta kędzierzawa lub nadwodna.

Uprawa mięty pieprzowej zaczęła się dopiero rozpowszechniać od XVIII wieku.

Uczeni indyjscy donieśli, że olejek miętowy nie tylko odstrasza dorosłe owady, ale także zabija ich larwy. Działanie wyizolowanego olejku z miejscowej odmiany mięty przetestowano z pozytywnym skutkiem na kilku gatunkach komarów.

Walory mięty dawno już odkrył przemysł kosmetyczny przy produkcji past do zębów, dezodorantów, wód kolońskich i środków do kąpieli.
Mięta służy również do aromatyzowania niektórych gatunków papierosów.

Mięcie przypisywane są właściwości magiczne. Jej napary mają odgonić złe myśli, a zawiązana na supełki w jedwabiu i włożona do łóżka zapewnić ma wierność małżeńską.


Tekst i foto:
Andrzej Mikołajewicz - potrawyregionalne.pl