DAJE KRZEPĘ, KRASI LICA...

Łącko, Jazowsko, Kicznia, czy Zabrzeż to miejscowości, gdzie stare sady, pielęgnowane z pokolenia na pokolenie, rodzą nieprawdopodobnej wielkości i smaku owoce śliwy węgierki. Czy to dbałość o owocowe drzewa, czy mikroklimat, czy też tajemniczy spiritus movens?

W 1257 r. Łącko, wieś będąca własnością księżnej Kingi, zostało zastawione za złoto, które księżna ofiarowała swemu mężowi Bolesławowi Wstydliwemu na zaciąg rycerstwa i jego wyposażenie, by odeprzeć najazd Tatarów. To - zarazem - pierwsza pisana wzmianka o miejscowości. Badacze dziejów są zdania, że już w wieku XIII były to tereny, na których rosły drzewa owocowe. Stąd do Gdańska, transportowane na tratwach Dunajcem i Wisłą, trafiało zboże i suszone owoce, a w szczególności śliwki, co potwierdzają kroniki klasztoru SS Klarysek w Starym Sączu, ufundowanego przez księżnę Kingę.

Kolejny trop w poszukiwaniu historycznej prawdy o łąckich sadach wiedzie przez „Inwentarz poddanych” z roku 1614, w którym obok imion mieszkańców wioski wpisywano ich zawody. Tam pojawia się „powidlaż”, czyli... wytwórca powideł śliwkowych.


Ciężkie czasy nastały dla „łąckiej” po 1945 r. Wszak wyrabiając ją naruszano państwowy monopol spirytusowy. Mnożyły się milicyjne akcje, podczas których konfiskowano góralom zacier, aparaturę do destylacji, dolegliwie karano pieniężnie, a nawet zamykano za kratkami. Wszystko na nic. Produkcja przeniosła się do lasów, a beczki przemyślnie zakopywano w miejscach tyleż ustronnych, co niedostępnych.
Na powrót do łask czekała śliwowica - z górą - 10 lat, aż stała się modna na krakawskich i warszawskich stołach. Awansowała do roli specyficznego... upominku, który sądeczanie wręczali po korzystnym dla nich załatwieniu spraw wszelakich. Tak zagościła i stała się poszukiwanym trunkiem na ówczesnych dygnitarskich stołach, nie tylko rządowych, lecz także partyjnych. Producentów, co prawda, poszukiwano i karano nadal, ale już bez specjalnego przekonania w sensowność akcji. Pogodzono się z faktem, że na góralski upór lekarstwa nie ma.

Zapraszamy do wysłuchania reportażu o łąckiej śliwowicy, nagranego podczas dorocznego, majowego „Święta Kwitnących Jabłoni”, w 2006 r. (MP 3).

Śliwowica to bodaj najpilniej strzeżona tajemnica Łącka. Receptura przechodzi z pokolenia na pokolenie, niczym rodowy klejnot. Wiadomo wszak, że do jej sporządzania potrzebne są śliwy z pestkami, cukier, dębowe beczki i urządzenie do destylacji, którego konstrukcja to też tajemnica. Niezbędne jest 2-3 letnie leżakowanie, po którym trunek uzyskuje krystaliczną biel, zatrzymuje zapach śliw i ma nieprawdopodobną moc (76 proc.).

Dziwna sprawa z tą śliwowicą. Wszyscy wiedzą, że była i jest. Smakosze oddadzą za nią każdy inny trunek, a wytwarzana nadal musi być półoficjalnie, już bez prawno-policyjnych szykan, bowiem na początku lat 90. uznana została oficjalnie za... „dobro kultury niematerialnej". Widać, komuś w kręgach rządowych musiała bardzo posmakować. Wiadomo też, że najlepsza jest ta 3-4 letnia. Mało która beczka jest w stanie doczekać tak "sędziwego wieku".
Jak można ją kupić? Można. Jak używać? Z umiarem. Ewentualnie -  leczniczo, tzn. pół na pół z mocną herbatą, gdy tylko zaczyna się przeziębienie lub - co gorsza - grypa. Nie jest to bynajmniej homeopatia, ale znam wielu, którzy zanim sięgną po farmaceutyki próbują... „góralskiej kuracji”.

Różne są regionalne określenia, którymi w Polsce nazywa się mocne alkohole wyrabiane tzw. domowym sposobem. Najbardziej znane to: „bimber", „samogon”, „księżycówka” czy „krzakówka. Trudno jednak człowieka, który raz posmakowawszy łąckiej odważyłby się określić ją jednym z tych mian. Byłaby to profanacja! Wielu natomiast mówi o niej krótko - niemal z nabożną pieszczotliwością... „śliwka” lub „krasilica”. Są też składający jej hołdy szczególne, jak krakowski poeta Adam Ziemianin, który uwieczniają ją w specjalnym wierszu...